Dlaczego niektóre wiersze czy teksty literackie potrafią wzbudzić w nas burzę emocji, pobudzić naszą wyobraźnię, a nawet sprawić, że zapominamy o rzeczywistości? To wszystko zawdzięczamy środkom stylistycznym. W jaki sposób świadomie wykorzystywać środki stylistyczne, by przemienić zwykłą wypowiedź w dzieło sztuki językowej?

Jak środki stylistyczne oddziałują na czytelników dzieł największych pisarzy? Dzięki temu artykułowi nauczysz się podziału środków stylistycznych oraz ich prawidłowego zastosowania. Daj się zainspirować!

Środki stylistyczne

są znane również jako środki poetyckie lub środki artystycznego wyrazu. Stanowią niezwykły zestaw narzędzi językowych, które nie tylko ożywiają tekst, ale także wzbudzają emocje i rozpalają wyobraźnię czytelnika. W literaturze, zwłaszcza w poezji, odgrywają kluczową rolę, kształtując nie tylko treść, ale i atmosferę utworu, tworząc w nim niemal materialny świat.

Podział środków stylistycznych obejmuje kilka kategorii, z których każda wnosi coś wyjątkowego do kompozycji tekstu:

I Środki wyrazowe – figury stylistyczne, które operują na samym rdzeniu języka, nadając tekstom niepowtarzalny charakter i wyrazistość.

II Środki składniowe – to grupa, która bada relacje między zdaniami, kluczowe jednostki informacyjne każdego tekstu, nadając im specyficzną dynamikę i strukturę.

III Środki fleksyjne – tutaj figury stylistyczne związane są z fleksją, czyli odmianą wyrazów, dodając tekstom plastyczności i różnorodności gramatycznej.

IV Środki fonetyczne – służą badaniu wpływu dźwięków mowy na treść, nadając tekstom rytm, melodyjność i harmonię dźwięków.

V Perspektywa retoryczna – figury stylistyczne, które odnoszą się do sztuki przemawiania publicznego, dodając mocy i przekonania do każdej wypowiedzi.

Warto zanurzyć się w świat tych fascynujących narzędzi językowych, odkrywając ich potencjał w kreowaniu tekstów, które poruszają, inspirują i pozostają w pamięci czytelnika na zawsze.

I. Środki wyrazowe

  1. Metafory – Metafora to figura polegająca na przeniesieniu znaczenia wyrazu na inny, związek między nimi jest oparty na podobieństwie lub analogii. Przykładem może być zdanie „serce z kamienia”, gdzie serce (organ) jest porównywane do kamienia, sugerując jego twardość lub brak uczuć.
  2. Porównania – Porównanie jest podobne do metafory, ale zwykle zawiera wyraźny element porównujący, taki jak „jak” lub „jakby”. Jest to środek polegający na zestawieniu dwóch różnych rzeczy w celu zilustrowania podobieństw między nimi. Przykładem może być zdanie „jego oczy błyszczały jak gwiazdy”, gdzie oczy są porównywane do gwiazd, sugerując ich blask lub intensywność.
  3. Epitet – Epitet to przymiotnik lub wyrażenie przymiotnikowe, które określa cechę lub właściwość rzeczy lub osoby w sposób charakterystyczny dla danej sytuacji. Może być używany do dodania koloru, wyrazistości lub emocji do opisu. Przykładem może być „słoneczne miasto”, gdzie słowo „słoneczne” dodaje pozytywnego wydźwięku do opisu miasta.
  4. Porównania homeryckie – Porównania homeryckie to szczególny rodzaj porównania, który występuje w epice homeryckiej, takiej jak „Iliada” czy „Odyseja”. Są to długie, rozbudowane porównania, które często zawierają mitologiczne lub epickie odniesienia, mające na celu podkreślenie ważności, heroiczności lub dramatyzmu sytuacji.
  5. Personifikacja – Personifikacja to figura, w której przedmioty niemające cech ludzkich są przedstawiane jako posiadające ludzkie cechy, takie jak myślenie, uczucia lub zachowanie. Jest to sposób na nadanie przedmiotom abstrakcyjnym lub nieożywionym rzeczom ludzkiego wymiaru. Przykładem może być zdanie „wiatr szeptał mi do ucha”, gdzie wiatr jest personifikowany poprzez nadanie mu zdolności mówienia i komunikowania się.

II. Środki składniowe

  1. Inwersja – Inwersja polega na zmianie kolejności wyrazów w zdaniu w celu uzyskania efektu stylistycznego lub akcentowania określonego elementu zdania. Jest to często używany środek w poezji oraz w mowie potocznej, aby nadać wypowiedzi rytm, dynamikę lub podkreślić ważność pewnych elementów. Przykładem może być zdanie „W lesie cichutko szumią liście”, gdzie standardowa kolejność „Liście szumią cichutko w lesie” została odwrócona, aby podkreślić spokojną atmosferę lasu.
  2. Paralelizm składniowy – Paralelizm składniowy to powtarzanie struktury lub konstrukcji zdania w celu uzyskania efektu harmonii, równowagi lub podkreślenia pewnych idei. Jest to często stosowany środek w retoryce oraz w poezji, aby nadawać tekstu rytm i dynamikę. Przykładem może być zdanie „Nie tylko pracował ciężko, ale również uczył się codziennie”, gdzie oba segmenty zdania posiadają tę samą strukturę, co podkreśla równowagę między pracą a nauką.
  3. Elipsa – Elipsa to środek polegający na celowym pominięciu pewnych elementów zdania, które są oczywiste z kontekstu lub wcześniejszej wypowiedzi. Jest to często stosowany środek w mowie potocznej oraz w literaturze, aby nadać wypowiedzi lekkości, dynamiki lub tajemniczości. Przykładem może być zdanie „Kiedy idziesz do sklepu, kup mleko, a ja kupię chleb”, gdzie pominięto powtórzenie słowa „kupię” w drugiej części zdania, ponieważ jest ono oczywiste z kontekstu.
  4. Powtórzenie – Powtórzenie to środek stylistyczny polegający na celowym powtórzeniu słowa, zwrotu lub frazy w celu podkreślenia jego znaczenia lub uzyskania efektu rytmicznego. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w retoryce, aby nadawać wypowiedzi dynamikę, emocjonalność lub wyrazistość. Przykładem może być zdanie „Czasami musimy przegrać, aby zrozumieć, co to znaczy wygrać”, gdzie powtórzenie słowa „przegrać” i „wygrać” podkreśla kontrast między porażką a sukcesem.

III. Środki fleksyjne

  1. Anafora – Anafora to figura retoryczna polegająca na powtarzaniu tego samego słowa lub wyrażenia na początku kolejnych zdań, wersów lub fraz. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w mowie potocznej, aby podkreślić pewną ideę lub uczucie oraz nadawać wypowiedzi rytm i dynamikę. Przykładem może być zdanie „Kocham Cię za to, że jesteś, kocham Cię za to, że mnie słuchasz, kocham Cię za to, że zawsze jesteś przy mnie”, gdzie słowo „kocham Cię za to, że” jest powtarzane na początku każdej frazy.
  2. Epifora – Epifora to figura retoryczna polegająca na powtarzaniu tego samego słowa lub wyrażenia na końcu kolejnych zdań, wersów lub fraz. Jest to rodzaj kontrapunktu do anafora i również służy podkreśleniu pewnej idei lub uczucia oraz nadaniu wypowiedzi rytmu i dynamiki. Przykładem może być zdanie „Ona ma siłę, ona ma determinację, ona ma pasję”, gdzie słowo „ona ma” jest powtarzane na końcu każdej frazy.
  3. Polysyndeton – Polysyndeton to figura retoryczna polegająca na celowym powtarzaniu spójników (takich jak „i”, „lub”, „albo”) w celu podkreślenia kolejnych elementów wyliczenia lub zdarzeń. Jest to często stosowany środek w literaturze, aby nadawać wypowiedzi rytmu, dynamiki lub podkreślenia ciągłości. Przykładem może być zdanie „I szedł przez las i patrzył na drzewa i słuchał szumu wiatru i czuł spokój w swoim sercu”, gdzie spójnik „i” jest powtarzany między kolejnymi czynnościami, co podkreśla ich ciągłość i związki między nimi.

IV. Środki fonetyczne

  1. Aliteracja – Aliteracja to figura stylistyczna, w której w kolejnych wyrazach lub sylabach powtarzają się te same głoski początkowe. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w literaturze, aby nadawać tekstu rytm, melodyjność oraz wyrazistość dźwiękową. Przykładem może być zdanie „Skrzypi, szumi, szeleści sosen szum”, gdzie głoska „s” jest powtarzana na początku kolejnych wyrazów, co nadaje tekstu specyficzną melodię i rytm.
  2. Onomatopeja – Onomatopeja to figura retoryczna polegająca na naśladowaniu dźwięków za pomocą odpowiednio brzmiących wyrazów lub sylab. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w literaturze, aby odwzorować dźwięki z otaczającego świata oraz wzbogacić opisy. Przykładem może być wyraz „bum”, który odwzorowuje dźwięk wybuchu lub uderzenia.
  3. Eufonia – Eufonia to figura stylistyczna polegająca na dobieraniu dźwięków w taki sposób, aby wyraz brzmiał melodyjnie, przyjemnie lub harmonijnie. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w literaturze, aby nadać tekstu przyjemny rytm i brzmienie. Przykładem może być zdanie „ciche szepty srebrzystych strumieni”, gdzie dźwięczność głosek „s”, „sz” i „str” nadaje tekstu delikatny i melodyjny charakter.

V. Środki retoryczne

  1. Apostrofa – Apostrofa to figura retoryczna polegająca na bezpośrednim zwracaniu się do nieobecnej osoby, bóstwa lub przedmiotu, często z użyciem wykrzyknika. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w mowie potocznej, aby wyrazić intensywne emocje lub uczucia. Przykładem może być zdanie „O, miłości, jakże gorzko smakujesz!”, gdzie mówiący bezpośrednio zwraca się do abstrakcyjnego pojęcia miłości.
  2. Pytanie retoryczne – Pytanie retoryczne to pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi, ponieważ jego celem jest raczej wyrażenie zdania lub prowokacja do refleksji. Jest to często stosowany środek w retoryce oraz w literaturze, aby podkreślić pewną myśl lub uczucie. Przykładem może być pytanie „Czy ktoś naprawdę wierzy, że to się nigdy nie skończy?”, gdzie mówiący nie oczekuje konkretnej odpowiedzi, ale raczej sugeruje, że sytuacja będzie miała swój koniec.
  3. Ironia – Ironia to figura retoryczna polegająca na wyrażaniu przeciwstawnych lub przeciwnych do rzeczywistych intencji słów lub zdań, często z użyciem sarkazmu lub podwójnego znaczenia. Jest to często stosowany środek w literaturze oraz w mowie potocznej, aby wyrazić krytykę, drwiny lub sarkazmu. Przykładem może być zdanie „To był świetny dzień… oczywiście, jeśli lubisz deszcz i katastrofy”, gdzie mówiący używa ironii, aby wyrazić przeciwną opinię na temat deszczu i złej pogody.
  4. Paralelizm – Paralelizm to figura retoryczna polegająca na powtarzaniu podobnych struktur lub konstrukcji zdań w celu uzyskania efektu rytmicznego lub podkreślenia pewnej idei. Jest to często stosowany środek w poezji oraz w retoryce, aby nadawać wypowiedzi harmonię i równowagę. Przykładem może być zdanie „Czy to jest miłość, czy tylko chwilowe uniesienie? Czy to jest sztuka, czy tylko kolejna próba?”, gdzie struktura zdań jest powtarzana, aby podkreślić dylemat mówiącego.

 

Środki stylistyczne – definicja, podział, rodzaje i przykłady z literatury

by Emilia Nowak time to read: 7 min
0

Chcesz przestać się bać i odważnie spełniać marzenia?

Być może Twoim celem jest napisanie i wydanie własnej książki. A może chcesz przespać całą noc i rano obudzić się z uśmiechem na ustach. Jeśli potrzebujesz wiedzy na temat realizacji swoich celów, osiągania dobrostanu

a także inspirujących opowieści, to jesteś w najlepszym miejscu. Otrzymuj dostęp do materiałów chronionych hasłem, zniżki na warsztaty oraz motywujące wiadomości. 

Dziękuję za zapis, a teraz sprawdź swoją skrzynkę mailową i potwierdź subskrypcję!

Specjalny newsletter dla Autorów! Pisanie to Twoja pasja? Chcesz, by Twoje opowieści podbiły serca tysięcy odbiorców? Marzysz o wydaniu książki? Dołącz do Załogi Twórców!

Wszystko w porządku - będziesz otrzymywać wiadomości specjalnie dla Autorów.